ZENA-LISSAN (Journal of Academy of Ethiopian Languages and Cultures)

የግብረ ገብ ሐሳቦች በበዓሉ ግርማ ‹‹የህሊና ደወል››

ደሳለኝ ሥዩም (ዶ/ር) — 2026-08-14

ይህ ጥናት ከበዓሉ ግርማ ልቦለዳዊ ሥራዎች አንዱ የሆነውን ‹‹የህሊና ደወል›› እንደገና ያነባል፤ እንደገና
ይፈክራል። የአጥኝው የንባብ ቅኝትም የግብረ ገብ ፍልስፍና ጽንሰ ሐሳቦችን ያማከለ ነው። በተደረገው
ቅድመ ጥናት የንባብ ጥረት የህሊና ደወልን ከግብረ ገብ ፍልስፍና አንጻር የተነተነ አጥኝ አለመገኘቱ የዚህ
ጥናት አነሳሽ ሰበብ ሆኗል። በመሆኑም ጥናቱ ከዚህ በፊት በሌሎች አጥኝዎች ያልታዬ እይታን ስለመያዙ
አጥኝው ያምናል። ይህ ጥናት ዓይነታዊ የጥናት ዘዴን የተከተለ በባህል ጥናቶች (Cultural Studies)
የጥናት ንድፈ ሐሳብ የተቃኘና ትኩረቱም የነገረ ግብረ ገብ (Morality) ሐተታና ፍካሬ ነው። ጥናቱ
በዋነኝነት ደራሲው በ‹‹የህሊና ደወል›› ውስጥ ያነሳቸውን የግብረ ገብ ፈተናዎችና የተጠቀመባቸውን
የማርገቢያ ፈሮች ከመሰዋእትነት ምግባራዊ ፍልስፍና (Altruistic morality) ጽንሰ ሐሳብ አንጻር
ይተነትናል። በጥናቱ ለመገንዘብ እንደተቻለው የህሊና ደወል ሦስት አንብሮዎችን (Thesis) እንደ መንገድ
(Routes) በማበጀት የጠራ የግብረ ገብ ፍልስፍናን ያራምዳል። የመጀመሪያው አንብሮ መስዋዕትነት፣
ሁለተኛው ‹‹የፍቅር መሰላሉ ዕውቀት ነው›› ሦስተኛው ደግሞ አንድን ተግባር በተገቢው ሰዓት መከወን
(ሥራ በጊዜ) የሚሉ መሆናቸው ለማዬት ተችሏል። ይህ የግብረ ገብ ፍልስፍናም በጥቂቶች መስዋዕትነት
የብዙኃን ደስታ ለመፍጠር የሚመኘው የመስዋዕትነት ምግባራዊ ፍልስፍና (Altruistic morality)
ተመሳስሎሽ መሆኑ ታይቷል።

Deictic Features of Demonstratives in Ethiosemitic Languages

Elizabeth Minase — 2026-08-14

This paper examines the deictic features of demonstratives in Ethiosemitic
languages from a cross-linguistic typological perspective. In most cases,
demonstratives in Ethiosemitic languages deictically blend two systems: distanceoriented
and person-oriented. As a result, among the studied languages, Amharic
and Harari are the three deictic terms that blend the two systems, namely proximal
(near to the speaker), distal (far away from both the speaker and the hearer), and
the near addressee that refers to a location of the referent farther away from the
speaker, and it also indicates that the referent is close to the hearer. However,
"Ezha" is four deictic terms, namely proximal (near to the speaker), medial (an
entity a bit far from the speaker but still in the vicinity of the speaker), distal (far
away from both the speaker and the hearer), and near addressee (it refers to a
location farther away from the speaker, and it also indicates that the referent is
close to the hearer). Only Tigrinya has the two deictic terms (speaker-proximal and
speaker-distal). Demonstratives in the Ethiosemitic languages can be combined
with prepositions to refer to the topography, direction, and position of the referent.

Shinasha Number Words Description and Analysis of Modifications1

Gebre Bizuneh Guadie — 2026-08-14

This study deals with the description of Shinasha number words and the analysis of
modifications made on borrowed number words in comparison with modifications
made on borrowed general words of the language. Background and linguistic data
for the study are obtained from primary sources (mainly by the techniques of
elicitation with natives, interviewing, and observation) and secondary ones. The
conceptual framework employed in the study is simply a general descriptive
analysis framework or Basic Linguistic Theory (BLT). The study finds that most
of the basic number words of Shinasha are borrowed; and borrowed number words
as well as borrowed general words are modified word-externally and wordinternally
to conform with the phonological system of the language; that is, foreign
sounds and structures are changed to native ones and word forms are modified to
appear like the native isolated and constructional phonological forms; even though,
borrowed number words exhibit some word-external and word-internal
modifications different from borrowed general words. Among all the modifications
discussed in the study, the addition of a high tone on some of the vowels of the
borrowed number and general words is apparently random, and it is difficult to say
where it applies; and some of the other changes (for example, s → sh, k → k’, p →
p’) on some words appear to be exceptions to the rule. So, these kinds of
apparently random and exceptional changes need further explanatory investigation.
Significance-wise, this work aligns with the national agenda of documenting,
preserving, and developing Ethiopian languages.

Copula Constructions in Tsara

Mulugeta Seyoum — 2026-08-14

This paper is mainly concerned with the description and analysis of copula
construction in Tsara, a little studied language of the Omotic family, spoken in
Southwest Ethiopia Regional State. The study employed Qualitative data analysis
methodology, data collection included elicitation, in-depth interview, and group
discussion. Secondary data was also used, while data analysis employed Basic
Linguistic theory (BLT). In Tsara, copula functions with predicate adjectives and
predicate nominals, without taking an object as compared to other verbal clauses.
The study has two parts: defines the copula and showing the structure of copula in
Tarsa. The first part defines copula as related to equative, attributive, locative,
possessive and existential clauses. The second part focuses on the structure of
copula. This includes non-tense/present tense, past, future, negative and
interrogative copula clauses, which are represented by -be or zero copula, -deenbe,
-ʃeri/ʃer-be, and ka- or kaya respectively. It also presents an overview of the
copula marker that express the attributive/equative, existential/possessive and
interrogative copula constructions. All copula forms discussed so far in the
language, are suffixed to either nouns or adjectives. The copula constructions in
negative and interrogative clauses are dealt with exhaustively.

ብይቶራ በአማርኛ ሥነግጥም በሜሮን ጌትነት ግጥሞች ማሳያነት

በወንድወሰን አዳነ — 2026-08-14

የዚህ ጥናት ዐቢይ ዓላማ በሜሮን ጌትነት ግጥሞች ምሳሌነት ብይቶራ በአማርኛ ሥነግጥም የሰጠውን
አገልግሎት እና ኪናዊ አሠራር በማሳየት ብይቶራው ቅርጻዊ ወይም ጭብጣዊ መሆኑን መለየት ነው።
ጥናቱ አስቀድሞ ስለሩሲያ ቅርጻዊነት (Russian Formalism) ንድፈሐሳብ አጀማመር፣ ስለመሠረታዊ
መርሆቹ፣ ስለሚከተላቸው ተግባራዊ የአኂያኂያስ መንገዶች፣ ስለጥንካሬዎቹና ድክመቶቹ፣ ሩሲያውያን
ቅርጻውያን ስለሥነጽሑፍ ታሪክ ስላላቸው አስተሳሰብ ጉልህ ነጥቦችን በማንሳት በነጥቦቹ ላይ ትኁት
ኂሳዊ አስተያየት ይሰነዝራል። ቀጥሎም የዚህኑ ንድፈሐሳብ መሠረታዊ መርሆች ማንጸሪያ (በተለይ
“ብይቶራ” በመባል የሚታወቀውን ቴክኒክ መሣሪያ) አድርጎ በአመቺነታቸው የተመረጡትን የሜሮን
ጌትነት ግጥሞች አበይቷሪነት እየመረመረ በመተንተን በአማርኛ ሥነግጥም ውስጥ ያለውን የብይቶራ
ዓይነት ለይቶ ያሳያል። ከአንድ የዲግሪ ማሟያ ጽሑፍ (ዲማጽ) በስተቀር በዚህ የምርምር ርእሰጉዳይ ላይ
ከዚህ ቀደም የተሠራ ምንም ዓይነት አካዴሚያዊ ጥናት ባለመገኘቱም ጉዳዩን በበቂ ሁኔታ ለማስተዋወቅ
በመሻት ለንድፈሐሳባዊ ማብራሪያው ሰፋ ያለ ቦታ ይሰጣል። ጥናቱ የሜሮን ጌትነት አብዛኛዎቹ ግጥሞች
ተላምዷዊ አስተሳሰባችንን እንግዳ አድርገው በማቅረብ ተፈጥሯዊ መስሎ የሚታየን ብዙው ማኅበረባህላዊ
ጉዳይ ሰው-ሠራሽ መሆኑን ልብ እያስባሉ የግንዛቤ ተሐድሶ ለመፍጠር የተከየኑ የምናብ ብጅቶች መሆን
አለመሆናቸውን የሚያሳይና የብይቶራውን ዓይነት ለይቶ የሚያመለክት መደምደሚያ ያቀርባል።
በመካያውም የገጣሚዋ የብይቶራ ቴክኒክ በሌሎች የሀገራችን ገጣምያን ቢቀሰም ለሥነግጥማችን የሚበጅ
መሆኑን የሚጠቁም የይሁንታ አስተያየት በመሰንዘር ይጠናቀቃል።

የአሌ ቋንቋ ሥርዓተ ድምጽና ሥርዓተ ጽሕፈት

ዮናስ በቀለ — 2026-08-14

ይህ ጥናት በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የሚነገረውና የኩሺቲክ ቋንቋ ቤተሰብ አባል የሆነው የአሌ ቋንቋን
የድምፅ ሥርዓት መመርመር እና ለቋንቋው ተስማሚ የሆነ ሥርዓተ ጽሕፈት መቅረጽ ላይ ትኩረቱን
አድርጓል። ጥናቱ በቋንቋው ውስጥ ያሉትን ተነባቢ ድምፆችንና አናባቢ ድምፆችን ጨምሮ የቋንቋዉን
ባሕሪ እና የድምፅ ቆጠራ አጠቃላይ መግለጫ ለመስጠት ያለመ ነው። በተጨማሪም እነዚህን ድምፆች
ለመወከል የሚያገለግሉትን የአጻጻፍ ሥርዓት ስምምነቶችን ጥናቱ አቅርቧል። በድምጽ ሥርዓቱ እና
ሥርዓተ ጽሕፈት መካከል ያለውን ግንኙነት መርምሯል። መረጃ የተሰበሰበው የስዋዴሽ የቃላት ዝርዝር
በመጠቀም በቃለ መጠይቅ፣ በጽሑፍ መጠይቅ እና በአፍ መፍቻ ቋንቋ ተናጋሪዎች ምልከታ ነው።
ትንታኔው የሚያተኩረው የአሌ ስነ-ድምጽና ስርዓተ-ድምጽ አሐዶችን በመለየት እንዲሁም ውክልናቸውን
የሚቆጣጠሩትን የአጻጻፍ መርሆችን በመመርመር ላይ ትኩረት አድርጓል። የጥናቱ ግኝቶች ስለአሌ ቋንቋ
ጠለቅ ያለ ግንዛቤ ከመስጠቱም ባሻገር ለወደፊት ተያያዥ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ምርምር ማድረግ ለሚፈልጉ
ምሁራን ሁሉ ጠቃሚ መረጃ ይሰጣቸዋል ተብሎ ይታመናል። እንዲሁም የቋንቋው ተናጋሪ የሆነው የአሌ
ሕዝብን ለማስተዋወቅ ተጨማሪ መረጃ እና ግንዛቤ እንዲፈጠር አስተዋጽኦ ያደርጋል። ጥናቱ የአሌ ቋንቋ
የድምፅ ሥርዓቱ ዝርዝር መግለጫ በመስጠት 32 ተነባቢ ድምፆች እና አምስት አናባቢ ድምፆች ጥናቱ
ለይቷል። የተነባቢ ድምፆች መጥበቅና መላላት የትርጉም ለውጥ እንደሚያመጡና እንደዚሁ የአናባቢዎች
መርዘምና ማጠር የትርጉም ለውጥ እንደሚያመጡ በጥናቱ ተመላክቷል። በመጨረሻም፣ የተሻለ
አገልግሎት ሊሰጥ የሚችለውን ሥርዓተ ጽሕፈት ለቋንቋው ተዘጋጅቷል።